Op de rand van de afgrond


Er schuilt natuurlijk een verhaal achter alle zevenduizend uitkeringen, maar dat geldt in het bijzonder voor de klanten van Bureau Bijzondere Doelgroepen. Dit bureau heeft 450 klanten, vooral dak- en thuislozen en mensen die in crisisopvang wonen. Ik sprak met vier van hen tijdens hun afspraak met klantmanager Wilco.

Gerald

Gerald (45), zo op het oog een stoere vent, meldt dat het eigenlijk best goed met hem gaat. Hij werkt sinds kort als vrijwilliger zo’n 12 uur per week bij de dierenambulance. Met de ambulance haalt hij voornamelijk wilde dieren op. Verder is Gerald blij dat hij de schuldsanering in mag nu hij van zijn verslaving af is. Hij had al wel een bewindvoerder.

Gerald’s grootste zorg is zijn dochtertje Lisa van 5. De zorgen zijn zo groot dat hij ervan wakker ligt, veel piekert en depressief is. Door de bedrijfsarts is hem ontraden om te gaan werken. Hoewel het alweer een stuk beter met hem gaat kan hij de druk van werken nog niet aan. Zijn gedeeltelijke arbeidsontheffing wordt dan ook verlengd.

Gerald heeft twee jaar lang een woning gehuurd via IrisZorg, zij stonden garant. Binnenkort wordt de woning overgeschreven op zijn eigen naam. De begeleiding wordt dan overgenomen door Driekracht, drie uur per week zal er iemand langskomen om te kijken hoe het gaat. Ook de begeleiding bij Bureau Bijzondere Doelgroepen zal binnenkort ophouden, dan zal Gerald geen vast contactpersoon meer hebben.

Gaandeweg tijdens het gesprek wordt duidelijk wat er precies met Lisa gebeurd is. Ze is seksueel misbruikt door haar opa, Gerald’s ex-schoonvader. Dit is gemeld bij Veilig Thuis, die sinds februari hiermee bezig zijn. Het is niet vreemd dat Gerald zich hier behoorlijk boos over kan maken en dat hij een moeizame relatie heeft met zijn ex. “Ik kan doordraaien”, geeft hij aan. Er was al een opvoedkundige bij het gezin betrokken, zij helpt hier ook bij. Ook de school van Gerald’s dochtertje weet van de situatie af.

Financieel in de spagaat

Gerald is in 2013 weggegaan bij zijn ex. Lisa is twee tot drie dagen per week bij haar vader. Gerald moet dit bekostigen van 50 euro per week. Dit is het budget waar hij van moet leven en ook eten, kleding en dat soort dingen voor zijn dochter van moet kopen. Hoewel Gerald dus regelmatig de zorg voor zijn dochter draagt, krijgt hij hier geen extra uitkering, toeslagen of vergoedingen voor. Hij kan alleen achteraf kindgebonden budget krijgen via de Belastingdienst. Dit komt doordat hij Lisa bij de geboorte nooit erkend heeft. “Ik sta met mijn rug tegen de muur omdat ik geen gezag heb.” Gerald is met een advocaat bezig om het gezag te krijgen maar dit is een traag proces. Via een rechtszaak wil hij co-ouderschap afdwingen. Voor zijn werk bij de dierenambulance krijgt Gerald een kleine vergoeding. Hier mag hij een gedeelte van houden naast zijn uitkering, dat is een welkom extraatje.

Chris

Met zijn groene haar, de nodige piercings en tatoeages en zwarte kleding is Chris (22) een opvallende verschijning. Helemaal als hij begint te praten, hij is namelijk ontzettend hees. Dit komt door afgeknepen luchtwegen, legt hij uit.

Chris woont sinds twee jaar bij begeleid wonen van Vince. Dit is lang; hij is inmiddels de oudste daar. Hij is twee jaar geleden succesvol ontslagen uit een afkickkliniek maar geeft aan nog niet klaar te zijn om te gaan werken. Bovendien wil hij liever studeren. In oktober verhuist Chris naar RIBW Ambulant Wonen in de Hertogstraat en hier ziet hij naar uit. “Nu kan er bijvoorbeeld niemand blijven slapen, slaap je met zijn tweeën op een kamer en moet je om een bepaalde tijd naar bed. ” Chris is toe aan wat meer vrijheid.

Vrijwilligerswerk

Chris geeft sinds kort een cursus als ervaringsdeskundige in een jongerencentrum in Tiel. Dit doet hij een keer in de twee weken en hier krijgt hij een kleine vergoeding voor. Om te voorkomen dat Chris achteraf in de problemen komt, benadrukt Wilco dat de inkomsten op het statusformulier vermeld moeten worden. Chris baalt ervan dat de vrijwilligersvergoeding wordt gekort op zijn uitkering [omdat hij jonger is dan 27]. Hij vindt dit onrechtvaardig, hij heeft hier immers zelf hard voor gewerkt. Wilco legt uit dat dit anders zou zijn als hij een leerwerktraject zou ingaan. “Dan mag je wel werken.” Het staat Chris tegen “dat je dan meteen zo’n heel traject in moet”. Hij wilt eerst zorgen dat hij uit de schulden is. Daarna zou hij misschien de opleiding Maatschappelijk Werk willen doen, aangezien het training geven hem goed bevalt. Maar het liefst zou hij de opleiding Geluidstechniek doen, zodat hij het licht kan doen op festivals en feesten, of bijvoorbeeld in Doornroosje.

Om uit de schulden te komen heeft Chris budgetbeheer. Hij wordt geholpen met aflossen en zijn uitgaven worden in de gaten gehouden. Hij krijgt een toelage van 60 euro per week om van te leven. “Ik kan hier prima van leven maar niks extra’s van doen en dat wil je ook weleens.” Chris is heel blij dat hij dit jaar naar FortaRock kan, hij heeft een kaartje gekregen van een vriend. “Daar ga ik niks drinken.”

Om dit soort dingen af en toe te kunnen doen wil Chris graag “gewoon die 50 euro houden die ik verdien. Ik geef training en bereid het voor, hier gaat veel tijd in zitten”. Chris vindt dat je beloond moet worden voor extra dingen. “Wat werkt bij jongeren is belonen en niet straffen. Het werkt averechts als je je zelf verdiende geld niet mag houden.”

Ali

Ali (47), van Somalische afkomst, is al sinds een jaar of vijftien in beeld bij Bureau Bijzondere Doelgroepen. Hij heeft op verschillende plekken in Nederland gewoond maar komt altijd weer terug in Nijmegen. Als ik Ali vraag waarom Nijmegen, geeft hij aan “omdat het een thuis is”. Hij kent hier veel mensen en veel mensen kennen hem. Bovendien krijgt hij niet zomaar een uitkering in een andere stad.

“Je ziet er goed uit”, merkt Wilco op als Ali binnenkomt. Hij heeft duidelijke zijn netste kleding aangetrokken en ruikt en oogt fris. Ali vertelt dat het goed met hem gaat; hij heeft minder stress. Hij slaapt nu bij vrienden of op de Krayenhofflaan, waar hij met vier man woont. Vroeger stond hij ook weleens ingeschreven bij Het Inter-lokaal maar dit was dan voor maximaal drie maanden.

Verslaafd

Ali is al een lange tijd dakloos en vertelt dat hij op zijn 23ste naar Nederland is gevlucht. Hij heeft een tante in Roermond, maar die wil hem niet altijd helpen omdat hij verslaafd is. Doordat zij zelf drie kinderen heeft ziet ze het niet zitten om hem in huis te nemen. Ook heeft Ali verschillende keren in detentie gezeten voor kleine vergrijpen, vooral vanwege openbare dronkenschap.

“Ik ben nu oud geworden dus ga ik niet veel meer doen.”

Ali heeft een gedeeltelijke arbeidsontheffing. Werken is voor hem lastig: door klachten aan zijn been loopt hij moeilijk. Ook zijn alcoholverslaving zit in weg. Hij begint steeds meer kwaaltjes te krijgen. Zo vertelt hij dat hij pijn aan zijn tanden heeft, maar doordat hij niet aanvullende verzekerd is zou hij een tandarts bezoek zelf moeten bekostigen en dit kan hij niet. De CAZ-Aanvullend zorgverzekering die Ali had, is stopgezet vanwege teveel schulden en achterstallige betalingen. Wilco raadt Ali aan terug te gaan naar budgetbeheer zodat zij hem kunnen helpen met het aflossen van zijn ziektekosten schulden. Hij zou dan ook kunnen gaan sparen voor een bril die hij nodig heeft.

“Hoe gaat het met de alcohol?”, vraagt Wilco aan Ali. “Het gaat goed”, antwoordt Ali. “Ik drink minder, alleen nog maar twee biertjes in de kroeg.” Wilco benadrukt dat, als Ali gaat werken, hij niet kan blijven drinken. Het probleem bij Ali is dat hij vaak voor overlast zorgt als hij dronken is en agressief kan worden, aldus Wilco. Hier is hij al een aantal keer voor opgepakt.

Priscilla

De volgende die op afspraak komt is Priscilla, een drukke gezellige meid die veel aandacht aan haar uiterlijk besteedt. Hoewel Priscilla pas 17 is, heeft ze al heel wat meegemaakt. Haar beide ouders, die gescheiden zijn, zijn verslaafd. Priscilla is grotendeels opgegroeid in de pleegzorg en is zelf ook verslaafd geweest. Daarnaast heeft ze in het verleden — net als haar moeder — in de prostitutie gewerkt. Ze woont momenteel bij haar oma van 64 in de wijk Hartertse Hei maar kan hier niet blijven. Haar oma zal namelijk gekort worden op haar uitkering als Priscilla 18 wordt en haar oma wil dit niet.

Bijna emotieloos vertelt Priscilla dat haar oma kanker heeft. Oma redt het niet meer allemaal zelf en wil dat Priscilla twee keer per week stofzuigt en boodschappen doet maar ze heeft hier “echt geen zin in”. Dit speelt mee in de beslissing dat Priscilla daar niet kan blijven wonen. Verder heeft Priscilla een vriend die in detentie zit.

18de verjaardag

Samen met haar vriend leefde Priscilla van zijn Wajong-uitkering. De uitkering is stopgezet toen hij naar de gevangenis ging, waardoor Priscilla zich moest wenden tot JeugdFact/R75 en Bureau Bijzondere Doelgroepen.

Priscilla staat er gelukkig niet helemaal alleen voor en wordt begeleid door een maatschappelijk werker van R75 en een psycholoog en psychiater van JeugdFact. Omdat Priscilla’s situatie zo schrijnend is, zal ze bijstand krijgen van de gemeente. Dit zal tot haar 18de bijzondere bijstand zijn á 240 euro per maand. Als ze op kamers gaat zal dat 640 euro worden. Priscilla is druk aan het zoeken naar een kamer op kamersites, maar het valt niet mee om iets geschikt te vinden. Ze zal waarschijnlijk niet echt tussen de studenten in een studentenhuis passen.

“Ik wist altijd al dat ik een uitkering zou krijgen.”

Er komt veel op Priscilla af nu ze bijna 18 wordt: naast een woning moet ook een zorgverzekering geregeld worden. Ze vindt het lastig om het allemaal te overzien en praat honderduit. Priscilla is nu al in paniek dat ze straks vergeet om maandelijks het statusformulier op te sturen. “Verschrikkelijk dat dat iedere maand moet.” Van Wilco hoor ik dat Priscilla altijd zo druk is. Ze slikt dagelijks 50 milligram Oxazepam.

Wekelijks post ophalen

Priscilla geeft aan het financieel wel krap te hebben. “Van mijn budget moet ik roken, verzorgingsproducten kopen en 20 euro op mijn ov-kaart zetten.” Wilco verduidelijkt dat het straks geen én én zal zijn. Priscilla zal of bijstand of kinderbijslag krijgen. Ze vindt het maar irritant dat ze wekelijks de post moet komen ophalen bij haar postadres van R75 en “wil wel eerst appen of er wel post is, anders kom ik voor niks”.

Om financieel het overzicht te kunnen bewaren heeft Priscilla budgetbeheer vanuit de diaconie van Paul Oosterhoff op de Groenestraat. Priscilla geeft duidelijk te kennen dat ze niet wil dat haar moeder inzicht heeft in haar financiën. Ze wil dan ook niet dat haar toelage via haar voogd van Bureau Jeugdzorg loopt, ze gaat “het geld liever wekelijks zelf ophalen bij de Groenestraat”.

Toen Priscilla 12 jaar was zou haar moeder 12.000 euro aan PGB hebben ontvangen voor Priscilla, maar hier heeft ze zelf nooit een cent van gezien. Zij krijgt nu wel de rekeningen dat het geld terugbetaald moet worden. JeugdFact helpt Priscilla om dit op te lossen.

Toekomst

Binnenkort heeft Priscilla een gesprek bij het Jongerenloket over werk of het volgen van een opleiding. Priscilla wilde de ROC niveau 3 opleiding Maatschappelijke Zorg doen maar heeft het toelatingsexamen niet gehaald. Ze heeft een vrij laag IQ en heeft ROC niveau 1 opleidingen, die ze eerder volgde, ook niet gered. Net als de talentenexpeditie van Pluryn. Priscilla heeft gemerkt dat als ze 2 uur per week bij een kinderopvang werkt, dit al te veel voor haar is. “Er waren teveel emoties en het was te druk”.

Het zal lastig zijn om een geschikte leerwerkplek voor Priscilla te vinden. Het Ambachtsplein, waar je één op één een vak leert, zou volgens Wilco wat kunnen zijn. Het is te hopen, want Wilco acht de kans groot dat Priscilla anders op 18-jarige leeftijd moeder wordt als haar vriend vrijkomt. Volgens Priscilla kunnen haar vriend en zij gemakkelijk leven van zijn inkomen [een oude Wajong-uitkering van 1.100 euro per maand]. “Hij verdient heel veel. We zijn verloofd en daar gaan we van leven.”