“Werk, een verblijfsvergunning en rust: een (on)haalbare toekomst droom?


Het Suikerfeest was net begonnen toen ik Orhan (57) begin juli bezocht. Ik werd gastvrij onthaald met meer baklava dan ik op kon. Orhan woont samen met zijn vrouw Beril (50) in een sociale huurwoning in Neerbosch-Oost.
In de eenvoudig ingerichte woonkamer zijn de lamellen dicht. Ik zit met Orhan aan de eettafel en Beril zit op de bank voor de tv. De buurt wordt buitengesloten. Orhan woont hier prima, maar heeft niet speciaal iets met de wijk. “Er is geen overlast en de buren groeten elkaar, maar we komen niet bij elkaar thuis.” Beril en Orhan zitten vooral veel thuis. Soms maken ze wel even een ommetje door de wijk of, als er geld is, pakken ze de bus naar de stad.

Orhan steekt van wal: “Mijn situatie is problematisch, ik weet niet hoe ik hieruit moet komen. Ik moet sinds twee maanden van 660 euro per maand zien rond te komen samen met mijn vrouw. Dit is niet te doen.” Orhan gaat in de week dat ik hem bezoek voor het eerst weer naar de Voedselbank.

Orhan komt oorspronkelijk uit Turkije en woont sinds 1986 in Nederland. Hij heeft de Nederlandse nationaliteit. Ooit zou hij wel terug willen naar Turkije, nu kan dat nog niet. Hij noemt Beril wel zijn vrouw, maar officieel zijn ze nooit getrouwd. Ze zijn inmiddels zeven jaar samen. Beril komt oorspronkelijk uit Bulgarije. Orhan heeft vier kinderen uit een vorig huwelijk, in 1995 is hij gescheiden. Hij heeft nog wel contact met zijn kinderen. De jongste van 13 woont bij zijn moeder, de rest is het huis al uit. Orhan ziet zijn kinderen in het weekend.

Verblijfsvergunning

De grootse zorg die Orhan en Beril bezighoudt is het intrekken van haar verblijfsvergunning in mei dit jaar. Zij zit er compleet doorheen en dat leidt ook tot grote spanningen tussen hen. Beril’s verblijfsvergunning is ingetrokken omdat ze geen werk heeft. Ze moet zes maanden aaneengesloten werken om opnieuw in aanmerking te komen voor een verblijfsvergunning. En daarbij komt dat ze eerder ontvangen toeslagen terug moet betalen aan de Belastingdienst. Beril kan alleen werk vinden als ze Nederlands spreekt, maar kan Nederlandse les niet betalen. Een advocaat staat hen met raad en daad bij.

Werk

In een ver verleden was Orhan agrariër, maar nu kan hij moeilijk werk vinden. Naast zijn fysieke problemen, vormt zijn gebrekkige Nederlands een belemmering. Volgens uitzendbureaus moet eerst zijn Nederlands verbeteren voordat hij in aanmerking komt voor een vaste baan. Hij heeft wel allerlei baantjes gehad, maar dit waren vooral klussen van vijf tot zes maanden via een uitzendbureau. Hier moest hij mee stoppen toen hij ziek werd. Hij kwam in de WW terecht en via de bedrijfsarts is Orhan toen doorverwezen naar een ergotherapeut die hem heeft onderzocht. Uit dit onderzoek bleek dat Orhan niet kan werken. Hij heeft problemen met zijn longen en heeft diabetes. Door de diabetes heeft hij last van zijn benen en kan hij niet lang lopen.

“Om 8 uur start de mentale computer op en begint het denken.”

Inmiddels zit Orhan al geruime tijd in de bijstand. Zijn gezondheid lijkt alleen maar achteruit te gaan. Naast diabetes medicatie slikt Orhan tegenwoordig ook harttabletten, pillen tegen hoge bloeddruk en gebruikt hij slaaptabletten. De slaaptabletten gebruikt hij omdat het geestelijk niet goed gaat. Het blijft maar malen in zijn hoofd. Dat begint bij het opstaan en houdt eigenlijk nooit op.

“Ik weet niet meer hoe nu verder”

Orhan’s psychische problemen komen mede voort uit geldzorgen. Hij heeft een bril nodig en moet naar de tandarts, maar dit kan niet omdat hij vanwege achterstallige betalingen uit de ziektekostenverzekering is gegooid.

In het verleden sportte Orhan veel, maar daar heeft hij nu geen zin meer in. Hij erkent echter dat te veel zitten ook niet goed is. “Dat levert alleen maar extra stress op en dan ga je veel drinken.” Twaalf jaar terug was Orhan verslaafd. Daar is hij nu vanaf maar drank blijft een risico.

Betalingsachterstanden

Voordat Beril’s verblijfsvergunning ingetrokken werd, leefden Orhan en Beril van 1.389 euro per maand, dit was net te doen. Nu moeten ze het doen met 660 euro , omdat Orhan gekort wordt door de kostendelersnorm terwijl Beril niks meer krijgt. De huur bedraagt 502 euro en aan gas en licht zijn ze 128 euro per maand kwijt. Daarnaast wordt er geld ingehouden voor betalingsregelingen die zijn getroffen. Orhan’s budget was al behoorlijk beperkt, maar hierdoor houdt hij bijna niets over. Ze krijgen nog wel 83 euro aan zorgtoeslag en 233 euro aan huursubsidie per maand.

Er lopen verschillende betalingsregelingen met zorgverzekering VGZ. Er is er één van 50 euro per maand en een ander van 82 euro. Daarnaast zou er nog een bedrag van 740 euro openstaan. Hier is al een keer een deurwaarder voor langs geweest. Verschillende betalingsregelingen tegelijkertijd werkt erg verwarrend. Het is Orhan niet duidelijk waar de bedragen precies op zijn gebaseerd, hoeveel er al afgelost is en hoeveel schuld er nog rest. De Sociaal Raadslieden [dit zijn juristen die mensen met een laag inkomen bijstaan] helpen Orhan om dit uit te zoeken. “Eerst had de VGZ nog een kantoor maar nu zitten ze in Arnhem en zijn ze moeilijk bereikbaar.” Orhan is het helemaal zat. Zodra alles betaald is, is hij vastbesloten om over te stappen naar een andere zorgverzekeraar.

Voorzieningencheck

Dit is niet de enige hulp die Orhan ontvangt. Hij heeft met veel verschillende instanties te maken gehad; zoals het NIM, Bureau Schuldhulpverlening en Het Inter-lokaal. Zo heeft de formulierenbrigade een voorzieningencheck gedaan en financieel overzicht gecreëerd door alle papieren netjes in een map te doen. Ook bij IrisZorg en ProPersona is Orhan geweest voor hulp. Van ProPersona heeft Orhan twee soorten medicijnen gekregen, maar die werkte niet goed, hij kreeg er hartkloppingen van.

Binnenkort heeft Orhan een ‘keukentafelgesprek’ met iemand van het Sociale Wijkteam om te kijken of hij recht heeft op een scootmobiel. Dit zou Orhan weer wat mobieler maken.

Orhan vindt het wel lastig om iedere keer een ander contactpersoon bij de Sociale Dienst te hebben. Veel van de brieven die hij van de gemeente krijgt kan hij wel lezen, maar een brief schrijven vindt hij moeilijker.

Schaamte

Het is niet de allereerste keer dat Orhan naar de Voedselbank gaat. Vijftien jaar geleden, toen de financiële situatie nijpend was door een schuldeiser, is hij ook naar de Voedselbank geweest. In de tussenliggende jaren is zijn familie bijgesprongen om de boodschappen te kunnen doen “of ze brachten eten langs.” Zij hebben wel een vaste baan.

“Mensen spreken niet uit wat ze van je denken, maar je voelt wel een stigma.”

Orhan is heel blij met de hulp van zijn familie, die ook in Nijmegen woont, maar schaamt zich ook. “Familie en vrienden helpen, maar daar is een maximum aan. Ik heb schulden bij hen. Ik schaam me ervoor dat ik deze schulden niet kan terugbetalen.” En wanneer hij geld leent van zijn familie, is de Sociale Verzekeringsbank er als de kippen bij en krijgt hij een boete. Hij wordt er moedeloos van.

Droom

Orhan zou wel willen werken, maar weet niet zo goed wat hij nog kan. “Wellicht rustig werk met een niet te veeleisende chef.” Zijn droom is dat Beril werk krijgt en de financiële problemen worden opgelost, zodat ze rust krijgen.